Zanim przejdziemy do „sposobów na ZUS”, warto mieć jasność, od czego w ogóle liczymy oszczędności. Poniżej aktualne kwoty obowiązujące od 1 stycznia 2026 r.

Powyższe kwoty dotyczą wyłącznie składek społecznych (emerytalna, rentowa, wypadkowa, dobrowolna chorobowa). Do tego zawsze dochodzi osobna, obowiązkowa składka zdrowotna – jej brak w powyższym zestawieniu to najczęstsza przyczyna rozczarowania, gdy ktoś liczy budżet firmy tylko na podstawie kwoty preferencyjnego ZUS-u. Ponieważ zasady jej naliczania są inne niż w przypadku składek społecznych (zależą od formy opodatkowania, a nie od stażu firmy), rozbijamy ją w osobnej tabeli poniżej.

Najniższa składka zdrowotna w 2026 roku wynosi 432,54 zł. Dotyczy skali podatkowej, podatku liniowego i karty podatkowej przy niskim dochodzie.

W przypadku ryczałtu najniższa składka wynosi 498,35 zł. Dotyczy przedsiębiorców, których roczny przychód nie przekracza 60 000 zł.

Przy wyliczaniu limitu uwzględnia się przychód pomniejszony o opłacone składki społeczne. Limit sprawdza się narastająco w ciągu roku. Jeśli przekroczysz go w grudniu, od tego miesiąca obowiązuje wyższa stawka.

Dobór formy opodatkowania ma więc bezpośredni wpływ nie tylko na wysokość podatku, ale i na to, ile realnie zapłacisz w składce zdrowotnej – a różnica między najniższym a najwyższym progiem na ryczałcie to ponad 1000 zł miesięcznie.

To jedno z najczęstszych nieporozumień w internecie: „załóż spółkę z o.o., a unikniesz ZUS-u”. To prawda tylko w jednym konkretnym wariancie – i warto go dokładnie rozróżnić od pozostałych, bo pomyłka kosztuje realne pieniądze (zaległe składki z odsetkami po kontroli ZUS).

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wprost zrównuje jedynego wspólnika spółki z o.o. z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą – to celowe rozwiązanie, żeby jednoosobowa spółka nie stała się prostą furtką do ominięcia ZUS-u przez kogoś, kto de facto prowadzi jednoosobowy biznes, tylko w innej formie prawnej. Dopiero gdy w spółce jest co najmniej dwóch wspólników, żaden z nich – sam z tytułu posiadania udziałów – nie ma ustawowego obowiązku opłacania składek społecznych.

• • Zwolnienie dotyczy wyłącznie składek społecznych z tytułu bycia wspólnikiem. Jeśli wspólnik jest jednocześnie członkiem zarządu i pobiera wynagrodzenie za pełnienie tej funkcji (na podstawie samego powołania, bez dodatkowej umowy), płaci od tego wynagrodzenia wyłącznie składkę zdrowotną – to wciąż korzystniej niż pełny ZUS, ale nie jest to sytuacja całkowicie bezskładkowa.
• • Jeśli wspólnik dodatkowo zawrze ze spółką umowę o pracę lub zlecenie, od tej umowy już nalicza się standardowe składki – sama forma spółki wieloosobowej tego nie zmienia.
• • Wspólnik większościowy (powyżej 50% udziałów) nie może być zatrudniony w swojej spółce na umowę o pracę – potwierdza to utrwalona linia orzecznicza Sądu Najwyższego (m.in. wyrok z 3 lipca 2011 r., sygn. I UK 8/11). Próba obejścia tego zakazu zwykle kończy się przekwalifikowaniem umowy przez ZUS.
• • Podział na „2+ wspólników = brak ZUS” dotyczy wyłącznie spółki z o.o. W spółce jawnej czy komandytowej wspólnicy (poza komandytariuszami w niektórych konfiguracjach) generalnie podlegają obowiązkowym składkom społecznym niezależnie od liczby wspólników – to zupełnie inna konstrukcja niż w sp. z o.o.

• • Gotowa spółka z o.o. – 1999 zł, jeśli zależy Ci na czasie, a docelowo chcesz dodać drugiego wspólnika,
• • Przekształcenie działalności gospodarczej w spółkę z o.o. – 2999 zł, jeśli masz już działającą JDG i chcesz kontynuować działalność w nowej formie,
• • Obsługa sprzedaży udziałów w spółce z o.o. – 699 zł razem ze zmianą wpisu w KRS – od 399 zł, jeśli masz już jednoosobową spółkę z o.o. i chcesz wprowadzić drugiego wspólnika, żeby przestać podlegać ZUS-owi z tytułu udziałów,
• • Wynagrodzenie funkcyjne w spółce z o.o. (członek zarządu / prokurent) – 299 zł przygotowanie dokumentacji do prawidłowego rozliczenia wynagrodzenia z tytułu powołania, o którym mowa wyżej,
• • Zmiana umowy spółki — świadczenia niepieniężne – 499 zł, jeśli rozważasz rozliczanie wspólników w formie powtarzających się świadczeń niepieniężnych zamiast wynagrodzenia funkcyjnego.

Skonsultuj wybór formy działalności z naszą kancelarią – pomożemy dobrać strukturę wspólników i wynagrodzeń tak, żeby była zgodna z przepisami, a zespół księgowy oceni koszty prowadzenia pełnej księgowości, która w spółce z o.o. jest obowiązkowa (w przeciwieństwie do wielu JDG, dla których oferujemy tańszą obsługę księgową od 229 zł/mc.

Jak pisaliśmy w naszym artykule o zmianach dla przedsiębiorców w 2027 roku, rząd przyjął propozycję podniesienia płacy minimalnej do 4950 zł brutto od 1 stycznia 2027 r. Ponieważ zarówno preferencyjny ZUS, jak i minimalna składka zdrowotna są liczone od płacy minimalnej, a duży ZUS od prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, wzrost ten automatycznie podniesie wszystkie te kwoty:

Status: kierunek zmiany jest pewny, ostateczne kwoty zostaną potwierdzone bliżej końca 2026 roku, gdy opublikowane zostanie prognozowane przeciętne wynagrodzenie na 2027 rok. Żadna rewolucja w konstrukcji składek (np. likwidacja preferencji czy zmiana zasad Małego ZUS-u Plus) nie jest obecnie procedowana – zmienia się wyłącznie wysokość kwot bazowych.

W internecie krąży lista kilkunastu metod na „ominięcie ZUS-u”. Przeanalizowaliśmy najpopularniejsze z nich i podzieliliśmy na cztery grupy: rozwiązania bezpieczne, rozwiązania warunkowo legalne (ale ryzykowne), rozwiązania nielegalne oraz rozwiązania dziś już mało praktyczne.

Ulga na start, preferencyjny ZUS, Mały ZUS Plus. To nie są „triki” – to oficjalne narzędzia wpisane w ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w Prawo przedsiębiorców, stworzone specjalnie po to, by odciążyć nowe i małe firmy. Warunki i terminy zgłoszeń są jasno określone (np. zgłoszenie do Małego ZUS-u Plus do 31 stycznia danego roku na formularzu ZUS ZPA), a ryzyko sporu z ZUS jest minimalne, o ile spełniasz kryteria. To pierwszy punkt, od którego każda nowa firma powinna zacząć – jeśli dopiero planujesz start, zarejestrujemy Twoją jednoosobową działalność gospodarczą za 199 zł i od razu ustawimy prawidłowe zgłoszenie do ZUS.

Etat (lub emerytura) + jednoosobowa działalność gospodarcza. Jeśli pracujesz na etacie za co najmniej minimalne wynagrodzenie i jednocześnie prowadzisz JDG, w firmie płacisz wyłącznie obowiązkową składkę zdrowotną.  Składki społeczne odprowadza już pracodawca z tytułu etatu. To legalny i szeroko stosowany mechanizm zbiegu tytułów do ubezpieczeń, wynikający wprost z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Identyczna zasada dotyczy emerytów prowadzących działalność gospodarczą.

Spółka z o.o. z więcej niż jednym wspólnikiem. Wieloosobowa spółka z o.o. zwalnia wspólników ze składek społecznych z tytułu posiadania udziałów. W przeciwieństwie do spółki jednoosobowej, gdzie jedyny wspólnik płaci pełny ZUS na tych samych zasadach co osoba prowadząca JDG. 

Działalność nierejestrowana. Dla bardzo małej skali działania (limit przychodu to 225% płacy minimalnej kwartalnie, czyli 10 813,50 zł w 2026 r.). Można legalnie działać bez rejestrowania firmy i bez płacenia ZUS-u. To rozwiązanie przejściowe – dobre na test pomysłu na biznes, nie na stałą działalność.

Najem prywatny jako sposób na uniknięcie ZUS-u. Wynajem mieszkania czy dzierżawa gruntu, rozliczane jako najem prywatny (ryczałt 8,5%), rzeczywiście nie generują obowiązku ZUS. Problem pojawia się, gdy skala tego najmu (liczba nieruchomości, częstotliwość transakcji, zorganizowany charakter) zaczyna spełniać ustawową definicję działalności gospodarczejT. Wówczas urząd skarbowy może przekwalifikować taki „najem prywatny” na działalność gospodarczą z mocą wsteczną – z obowiązkiem zapłaty zaległych składek i odsetek. Wynajmowanie jednego-dwóch mieszkań zwykle nie budzi wątpliwości, kilkunastu – praktycznie zawsze zostanie zakwestionowane.

Umowa o dzieło zamiast umowy zlecenia. To jedyna powszechna umowa cywilnoprawna w pełni zwolniona ze składek ZUS, popularna wśród freelancerów, grafików czy twórców treści. Realne ryzyko nie leży jednak po stronie zleceniobiorcy, tylko zleceniodawcy: jeśli ZUS w kontroli uzna, że charakter współpracy w rzeczywistości odpowiada umowie zlecenia lub o pracę (praca w sposób ciągły, podporządkowana, bez konkretnego „dzieła” jako rezultatu), może przekwalifikować umowę i naliczyć zaległe składki wraz z odsetkami z odpowiedzialnością solidarną obu stron. Od 2021 r. umowy o dzieło trzeba zgłaszać do ZUS na formularzu RUD, co ułatwia im weryfikację. Jeśli współpracujesz w modelu B2B i zależy Ci na umowie, która jasno określa charakter współpracy (co zmniejsza ryzyko przekwalifikowania), radca prawny przygotuje umowę B2B od 799 zł.

Rejestracja firmy na członka rodziny (na emeryta, rencistę). Jeśli rzeczywiście pracujecie razem, a osoba starsza jest formalnie właścicielem firmy, to rozwiązanie jest legalne – pod warunkiem realnego zaangażowania tej osoby w działalność. Problem zaczyna się, gdy firma jest zarejestrowana na kogoś wyłącznie „na papierze”, a faktycznie prowadzi ją inna osoba (tzw. firmanctwo). To już nie jest szara strefa optymalizacji, tylko przestępstwo.

Spółka zagraniczna (np. brytyjska LTD) z działalnością w Polsce. Prowadzenie realnej działalności za granicą i faktyczne podleganie tamtejszemu systemowi ubezpieczeń jest w pełni legalne w ramach unijnych zasad koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (rozporządzenie WE nr 883/2004). Kluczowe słowo to „realnie” – jeśli spółka istnieje wyłącznie na papierze, a cała faktyczna działalność (klienci, praca, zarząd) odbywa się w Polsce, ZUS i polski fiskus mogą uznać, że rzeczywistym miejscem prowadzenia działalności jest Polska, i zażądać zapłaty zaległych składek. Firmy oferujące „zakładanie spółek LTD pod ZUS” nie biorą na siebie tego ryzyka, bierze je wyłącznie przedsiębiorca.

Praca „na czarno” (nieformalna umowa z pracodawcą bez zgłoszenia do ZUS). To nie forma optymalizacji, tylko naruszenie prawa pracy i przepisów o ubezpieczeniach społecznych, z konsekwencjami zarówno dla pracodawcy (kary finansowe, zaległe składki z odsetkami), jak i dla samego pracującego (brak ochrony ubezpieczeniowej, ryzyko utraty świadczeń).

Firmanctwo – rejestrowanie działalności na „słupa”. Zgodnie z art. 55 Kodeksu karnego skarbowego, kto prowadzi działalność gospodarczą na cudze imię i nazwisko, żeby zataić rzeczywistą sytuację (w tym uniknąć obowiązków wobec ZUS lub fiskusa), popełnia przestępstwo skarbowe zagrożone grzywną do 720 stawek dziennych lub karą pozbawienia wolności do lat 3, a przy dużej skali – obiema karami łącznie. Ryzyko dotyczy nie tylko organizatora takiej konstrukcji, ale i „słupa” – czyli np. członka rodziny, na którego zarejestrowano firmę.

Fikcyjne zatrudnienie za granicą wyłącznie po to, by wyrejestrować się z polskiego ZUS-u. Samo podjęcie realnej pracy w innym kraju UE i wynikające z tego wyrejestrowanie z polskiego systemu ubezpieczeń jest legalne. Nielegalne jest kupowanie „fikcyjnego zatrudnienia” od firm, które w zamian za prowizję wystawiają dokumenty poświadczające pracę, która faktycznie nie jest wykonywana – to fałszowanie dokumentów i wyłudzenie nienależnego wyrejestrowania ze składek, ścigane zarówno przez polski, jak i zagraniczny organ ubezpieczeniowy w ramach współpracy unijnej.

Spółdzielnia socjalna i inkubatory przedsiębiorczości (AIP i podobne) jako sposób na ZUS. To realne, legalne struktury – spółdzielnie socjalne mogą korzystać z refundacji składek z Funduszu Pracy, a inkubatory przedsiębiorczości pozwalają rozliczać przychody bez własnej działalności gospodarczej. Nie są to jednak dziś głównie „sposoby na ZUS” – to raczej narzędzia wsparcia dla konkretnych grup (np. osób zagrożonych wykluczeniem, studentów testujących pomysł na biznes) z określonymi celami społecznymi lub edukacyjnymi, a korzystanie z nich wyłącznie w celu obniżenia składek bywa dziś trudniejsze niż jeszcze kilka lat temu, m.in. ze względu na zaostrzone praktyki weryfikacyjne samych inkubatorów i urzędów pracy.